Przygotowanie do badań

BADANIA LABRATORYJNE 

  Właściwe przygotowanie się pacjenta do badań analitycznych jest niezwykle istotne, ponieważ pozwala dzięki temu uniknąć tzw. błędu przedlaboratoryjnego. Uniknięcie go często decyduje o możliwości uzyskania wiarygodnego wyniku badania, jak również o możliwości porównywania wyników uzyskanych w różnym czasie. W warunkach standardowych krew powinna być pobierana na czczo, chyba że lekarz zadecyduje inaczej.

W przypadku niektórych badań wymagane jest zachowanie szczególnych warunków uzgodnionych z lekarzem. O fakcie zjedzenia posiłku lub przyjęcia leków należy poinformować pielęgniarkę pobierającą krew. Krew do badań laboratoryjnych powinna być pobierana w stanie spoczynku – należy przyjść kilka minut przed planowaną godziną pobrania krwi.

  • Lipidogram (cholesterol całkowity, triglicerydy, cholesterol HDL, cholesterol LDL) - przed badaniem pacjent powinien być na czczo przez 14 godzin. W dniu poprzedzającym badanie dieta powinna być lekkostrawna i niskotłuszczowa. Nie należy spożywać alkoholu ani wykonywać dużego wysiłku fizycznego.
  • Badanie ogólne moczu – jest to podstawowe badanie oceniające nie tylko stan nerek i dróg moczowych, ale również pozwala wykryć choroby ogólnoustrojowe. Do badania najlepszy jest mocz pobrany rano, po przerwie nocnej (minimum 4 godz. od ostatniej mikcji). Po umyciu i osuszeniu zewnętrznych okolic moczowo-płciowych należy pobrać mocz ze „środkowego strumienia” tzn. pierwszą porcję oddajemy do toalety. Próbkę należy jak najszybciej dostarczyć do badania. Mocz należy pobrać do specjalnie do tych celów przeznaczonego pojemnika jednorazowego użytku. Badanie nie powinno być wykonywane w okresie miesiączkowania oraz w pierwszych trzech dniach po zakończeniu miesiączki.
  • Dobowa zbiórka moczu – rozpoczynamy rano oddając pierwszą poranną porcję moczu do toalety. Od następnej porcji mocz oddajemy do słoja (o znanej objętości, ok. 2-3 litry). Ostatnia porcja to pierwsza poranna porcja moczu z dnia następnego. Oznaczenie dobowego wydalania wapnia, fosforu oraz magnezu wymaga zakwaszenia moczu - w tym celu należy wlać 2 łyżki octu spożywczego (10%) do naczynia, w którym będzie zbierany mocz. Po zakończeniu zbiórki dobowej mocz należy wymieszać, zmierzyć jego ilość, a następnie odlać niewielką ilość do badania do jednorazowego pojemnika. Pojemnik należy opisać podając imię i nazwisko oraz ilość moczu całkowitego.
  • Pobranie moczu na posiew – na badanie ma istotny wpływ higiena skóry okolic ujścia cewki moczowej, dlatego należy obmyć ją czterokrotnie zmienianymi jałowymi gazikami od przodu w kierunku odbytu (użyj gazika tylko raz i wyrzuć go). W pochwie należy umieścić tampon lub gazik. Do badania najlepszy jest mocz pobrany rano, po przerwie nocnej, przed rozpoczęciem antybiotykoterapii lub 4-5 dni po zakończeniu. Do jałowego, specjalnie do tych celów przeznaczonego pojemnika jednorazowego użytku, należy pobrać mocz ze środkowego strumienia (pierwszą porcję oddajemy do toalety). Próbkę należy opisać (imię, nazwisko, data i godzina pobrania) i jak najszybciej dostarczyć do badania (maksymalnie 2 godziny od pobrania)

 BADANIE W KIERUNKU PASOŻYTÓW I JAJ PASOZYTÓW W KALE 

Kał należy oddać do czystego, suczego naczynia lub na czysty papier. 
Niedopuszczalne jest pobieranie kału z muszli klozetowej, ponieważ woda i mocz niszczą trofozoity („aktywne” formy pasożytów)

2.    Przy pomocy łopatki będącej częścią pojemnika do poboru kału, należy pobrać z różnych miejsc porcję kału wielkości orzecha włoskiego i umieścić ją w pojemniku. 
Pobierając próbkę należy zwrócić uwagę na widoczne człony tasiemca, dojrzałe postacie pasożytów bądź podejrzane struktury mogące być fragmentami ciał pasożytów i umieścić je w pojemniku. Pojemnik należy opisać imieniem i nazwiskiem osoby badanej. 
Próbki kału do badania parazytologicznego najlepiej jest pobrać przed rozpoczęciem leczenia, ponieważ wiele leków utrudnia rozpoznanie inwazji przewodu pokarmowego np. związki baru, bizmutu. Magnezu, leki przeciwgorączkowe, olej rycynowy, niektóre antybiotyki. 
Pojemnik należy dostarczyć do laboratorium w możliwie jak najkrótszym czasie. 

3.    Kał może być przechowywany w temp. pokojowej 2-3 godz. Jeśli nie może dotrzeć do laboratorium, w tym czasie musi być przechowywany w temp. 4-8 ⁰C. 
Kału w postaci płynnej nie należy przechowywać i trzeba natychmiast dostarczyć próbkę do laboratorium. 

4.    Ujemny wynik jednorazowego badania nie wyklucza zarażenia pasożytem. Wskazane jest 3-krotne badanie kału w odstępach 2-3- dniowych (związane jest to z okresowym pojawianiem się jaj pasożytów w kale). 
Każdą próbę kału należy dostarczyć do laboratorium niezwłocznie po pobraniu. 

5.    badanie kału w kierunku owsików należy wykonać rano po przebudzeniu (przed podmyciem się i defekacją):
a)    metodą przylepca:  przylepiec  zakupiony w aptece należy odkleić od szkiełka i rozchylając fałdy w okolicy ujścia odbytu przyłożyć go do skóry dociskając parokrotnie palcem, po czym odkleić  i możliwie jak najdokładniej przylepić do szkiełka, starając się, aby nie powstały pęcherzyki powietrza. 
b)    metodą pałeczki celofanowej: do końca pałeczki plastikowej lub drewnianej należy przyczepić gumką lub nitką zwilżony kawałek papieru celofanowego. Tak przygotowana pałeczką należy wykonać wymaz z odbytu, wsuwając ją ruchem obrotowym na głębokość 1-2 mm do otworu odbytowego. Pałeczkę z wymazem należy umieścić w zakorkowanej próbówce.

Jak przygotować się do badań?

1. Krew

1. Przygotowanie pacjenta

  • Pobranie krwi powinno przebiegać w godzinach porannych przed przyjęciem posiłków i płynów (szczególnie słodkich) – informujemy w takich przypadkach, aby Pacjent był na czczo.
    Aby spełnić taki wymóg należy zaniechać przyjmowania posiłków na 12 godzin przed planowanym pobraniem materiału na badania laboratoryjne.
  • Pacjent powinien być wypoczęty, nie powinien obciążać się nadmiernym wysiłkiem.
  • Jeżeli Pacjent przebywał w innym klimacie, podróżował, zmienił radykalnie tryb życia, na ile to możliwe Pacjent nie powinien poddawać się badaniom laboratoryjnym do czasu powrotu do normalnych warunków życia.
  • Warunki te mogą być spełnione w przypadku planowania badań, jeżeli wystąpi sytuacja nagła, wymagająca wykonania badań, laboratorium odstępuje od tych wymagań na zlecenie lekarza kierującego, lub Pacjenta.
  • Na wyniki badań laboratoryjnych mogą mieć wpływ przyjmowane leki i inne substancje np. witamina C zawarta w gotowych sokach. Przed wykonaniem badań zapytać lekarza, czy należy powstrzymać się od przyjmowania leku i poinformować koniecznie personel laboratorium o jego przyjmowaniu. Nie rezygnować z pobierania leku przed konsultacją z lekarzem prowadzącym.
  • Przed wykonaniem badania oceniającego gospodarkę lipidową, tzw lipidogram, zaleca się, aby ostatni lekki posiłek został przez Pacjenta spożyty do godziny 17-tej w dniu poprzedzającym badanie.
  • Nie stosować głodówek, nie zmieniać radykalnie diety, gdy planujemy wykonanie badań laboratoryjnych.
  • W przypadku niemowląt i małych dzieci w wyjątkowych sytuacjach dopuszczalne jest podanie lekkiego śniadania, nie wpływa ono istotnie na większość podstawowych badań laboratoryjnych. Wyjątek stanowi badanie poziomu glukozy.

2. Mocz

Techniki pobierania próbek moczu

Przeznaczenie materiału:

  • badanie ogólne
  • posiew bakteriologiczny

2.1. Pierwsza poranna próbka moczu, "czysta" poranna próbka ze środkowego strumienia.

Przygotowanie pacjenta do pobrania materiału:

  • Wykonać toaletę narządów moczowo-płciowych
    Wykonanie toalety u mężczyzny/chłopca:
    1. Umyć ręce, osuszyć jednorazowym ręcznikiem
    2. Całkowicie ściągnąć napletek i umyć żołądź prącia wodą z mydłem
    3. Przystąpić do pobrania próbki moczu zgodnie z instrukcją "Pobranie moczu"

Wykonanie toalety u kobiety/ dziewczynki:

  1. Umyć ręce wodą z mydłem, osuszyć jednorazowym ręcznikiem;
  2. Umyć dokładnie krocze zawsze w kierunku od przodu do tyłu;
  3. Przystąpić do pobierania próbki moczu zgodnie z instrukcją "Pobieranie moczu".
  • Zaleca się unikania badania moczu w okresie okołomenstruacyjnym, czyli 2-3 dni przed i po zakończeniu miesiączki. Badanie może być niemiarodajne z powodu utrzymującej się erytrocyturii.
  • Mocz przeznaczony do badania pochodzi z tzw. "środkowego strumienia".

Pobranie moczu

  • Mocz należy pobierać wyłącznie do pojemników jednorazowego użytku przeznaczonych do tego celu. Pojemniki są dostępne w laboratorium lub można je zakupić w aptekach.
  • Dostępne są dwa rodzaje pojemników: pojemniki na badanie ogólne (niejałowe), oraz na posiew bakteriologiczny (jałowe).
  • Mocz dostarczany w innych pojemnikach, np. butelki, słoiki nie jest przyjmowany do badań.
  • Pobranie pierwszej porannej próbki wymaga, by pacjent wieczorem oddał mocz przed udaniem się na spoczynek, a właściwą próbkę do badania pobierał krótko po obudzeniu.
  • Mocz przeznaczony do badania pochodzi z tzw. "środkowego strumienia".
    Po toalecie narządów moczowo-płciowych uzyskuje się próbkę ze środkowego strumienia w trakcie oddawania przez pacjenta moczu do toalety. W pewnym momencie pacjent powinien zatrzymać strumień i oddać środkową jego część do pojemnika. Pozostałą część moczu pacjent oddaje do toalety.
  • Aby nie doszło do zanieczyszczenia pojemnika i próbki wnętrze pojemnika nie może się zetknąć z rękami pacjenta ani z okolicą krocza.
  • Pobrany mocz jak najszybciej dostarczyć do laboratorium.

2.2. Próbka losowa

  • Próbka moczu pobrana bez uprzedniego przygotowania pacjenta.
  • Zwykle badanie wykonywane u pacjentów zgłaszających się do lekarza z ostrą dolegliwością, np. infekcja dróg moczowych.
  • Pobrany mocz jak najszybciej dostarczyć do laboratorium.

2.3. Zbiórka okresowa

  • Zbiórkę okresową można podzielić na dwa rodzaje:
    1. obejmującą z góry określony odcinek czasu, np. 2 godziny, 12 godzin czy 24 godziny
    2. pobranie o określonej porze dnia, np. między godziną 14 a 16
  • Uzyskanie wiarygodnego wyniku z próbki okresowej zależy od dokładnego przestrzegania wyznaczonego czasu, oraz ścisłego przestrzegania zasad dotyczących prawidłowego pobrania.

Schemat pobierania próbki okresowej na przykładzie próbki dobowej:

  1. W dniu pierwszym w chwili rozpoczęcia zbiórki, np. o godzinie 8°°, pacjent opróżnia pęcherz oddając mocz do toalety.
  2. Wszystkie kolejne wydalane w ciągu doby porcje moczu pacjent zbiera w przeznaczonym do tego celu pojemniku.
  3. Pojemnik powinien być co najmniej 2 litrowy, w czasie zbiórki przechowywany w chłodnym miejscu.
  1. W drugim dniu, gdy kończy się czas zbiórki np. o godzinie 8°°, pacjent raz jeszcze opróżnia pęcherz i tę ilość moczu dodaje do pojemnika.
  2. Po zakończeniu zbiórki pacjent określa objętość zebranego moczu i zapisuje jej wartość.
  3. Do laboratorium pacjent dostarcza próbkę moczu. W tym celu pojemnik z zebranym moczem należy dokładnie wymieszać i pobrać próbkę do jednorazowego kubeczka przeznaczonego na badanie ogólne (kubek niejałowy). Do pobranej próbki moczu dołączyć kartkę z informacją o objętości moczu zebranego w deklarowanym okresie czasu.
  4. Pozostałą zbiórkę moczu usunąć.
  5. Pobrany mocz jak najszybciej dostarczyć do laboratorium.
  • lodówki.
  • W przypadku, gdy należy wykonać badanie u pacjenta bez wymiany cewnika, pobiera się mocz przez nakłucie starannie zdezynfekowanej, bliższej części cewnika. Nie należy przy tym odłączać rurki odprowadzającej od cewnika.
  • Pobrany mocz przekazać jak najszybciej do laboratorium.

2.4. Pobieranie próbki moczu u dzieci

  • Małe dzieci sprawiają trudności przy uzyskiwaniu próbek moczu, ponieważ nie mogą świadomie kontrolować wydalania moczu.
  • Osoba pobierająca: umyć dokładnie ręce wodą z mydłem i osuszyć jednorazowym ręcznikiem.
  • Należy rozchylić nóżki dziecka, dokładnie umyć okolice cewki moczowej, sromu, odbytu (zawsze do tyłu), także fałdy skórne, wykorzystując tampony czterokrotnie zmieniane.
  • Jeżeli to możliwe, postarać się, aby dziecko oddało mocz bezpośrednio do jałowego pojemnika, w przeciwnym razie należy wykorzystać plastikowe woreczki.
  • Do pobrania próbki moczu wykorzystuje się plastikowe woreczki, które mocuje się do skóry dziecka hipoalergicznym (wzbudzającym jak najsłabsze podrażnienie) przylepcem.
  • Przed przymocowaniem woreczka do skóry okolicę krocza należy obmyć i wysuszyć.
  • U chłopców woreczek umieszcza się na prąciu, u dziewcząt wokół ujścia pochwy (omijając odbyt), mocno przytwierdzając go przylepcem. W trakcie przymocowywania nie dotykać wewnętrznej powierzchni brzegów woreczka.
  • Po przymocowaniu sprawdzać co kwadrans, czy nagromadziła się już w nim dostateczna ilość moczu.
  • Pojemnik z moczem usunąć się jak najszybciej po zebraniu moczu.
  • Pobrany mocz jak najszybciej dostarczyć do laboratorium.
  • Nie wolno dotykać brzegów pojemnika oraz pozostawiać woreczka przyklejonego bez stałej obserwacji.

3. Kał 

Techniki pobierania próbek kału

Przeznaczenie materiału:

  • badanie ogólne
  • obecność krwi utajonej w kale
  • badanie w kierunku pasożytów
  • badanie bakteriologiczne
  • badanie wirusologiczne
  • badanie mykologiczne

 

  • Próbkę kału pobrać do specjalnego pojemnika z łopatką. Pojemniki dostępne są w laboratorium.
  • Materiał pobrać do pojemnika za pomocą szpatułki/łopatki umieszczonej w jego wieczku.
  • Próbki kału należy pobierać ze świeżych, spontanicznych wypróżnień.
  • Próbka nie może wyschnąć.
  • Do badania wymagana jest próbka wielkości orzecha laskowego.
  • Ważne jest, aby materiał pochodził z różnych miejsc tej samej porcji kału.
  • Badanie kału na obecność tłuszczu i włókien mięsnych wymaga stosowania przez pacjenta specjalnej diety.
  • Badanie w kierunku krwi utajonej nie wymaga stosowania specjalnej diety.
  • Badanie na obecność pasożytów i ich jaj należy powtarzać w określonych odstępach czasu, ponieważ pasożyty mogą pojawiać się w kale okresowo.
  • Pobrany materiał dostarczyć do laboratorium jak najszybciej, a jeśli jest to niemożliwe można przechowywać próbkę do dnia następnego w temperaturze 2-8°C.
  • Kał na badania mikrobiologiczne: bakteriologiczne, wirusologiczne, mykologiczne pobierać do jałowych pojemników.

W przypadku badań w kierunku: Rotawirusów, Adenowirusów, pobrać kał wielkości orzecha włoskiego, lub 2-3 ml płynnego kału. Pojemnik szczelnie zamknąć i dostarczyć w ciągu 2 godzin do laboratorium.

Przeznaczenie materiału:

  • badanie w kierunku obecności owsików

 

  • Pobierz z laboratorium specjalnie do tego celu przygotowaną wymazówkę.
  • Niezastosowanie się do naszych wskazówek uniemożliwi prawidłowe wykonanie badania i wykazanie, czy przyczyną dolegliwości i dyskomfortu są rzeczywiście owsiki.
  • Wymazówka na końcu służącym do pobrania materiału owinięta jest tomofanem, który podtrzymywany jest gumką. Tomofan jest przejrzystą folią owiniętą wokół wymazówki. Nie zdejmuj tomofanu z wymazówki. Materiał, cenny, który będzie oceniany znajdzie się właśnie na tomofanie.
  • Wymaz wykonać najlepiej rano, zaraz po przebudzeniu. To właśnie o tej porze pacjent odczuwa największy dyskomfort. Nie wykonuj u pacjenta żadnych czynności higienicznych.
  • Wszystkie czynności wykonuj trzymając wymazówkę za korek. Wyjmij wymazówkę z probówki, zwilż tomofan znajdujący się na końcu wymazówki letnią wodą z kranu.
  • Pobierz materiał w następujący sposób:
    Rozchyl pośladki i ocieraj tomofan wokół odbytu, rób to delikatnie. Materiał należy pobrać wyłącznie ze skóry okolicy odbytu. Pobranie materiału nie może  narażać pacjenta na ból, czy skaleczenie.
  • Włóż wymazówkę do probówki, w takiej postaci dostarcz materiał do laboratorium.

4. Badania mikrobiologiczne inne materiały

4.1. Pobieranie materiału:

Wymazy pobierane przez pracowników laboratorium

Rodzaje materiału:

  • wymaz z gardła
  • wymaz z jamy ustnej
  • wymaz z przedsionka nosa
  • wymaz z worka spojówkowego
  • wymaz z przewodu słuchowego zewnętrznego
  • wymaz z rany, ze zmian chorobowych skóry
  • plwocina w kierunku Mycobacterium

Wymaz z gardła

  • Wymazy z gardła najlepiej pobierać w godzinach porannych przed przyjęciem pokarmów, płynów. Powodują one spłukanie bakterii bytujących na powierzchni migdałów i / lub na błonie śluzowej gardła.
  • Przed pobraniem wymazu nie myć zębów. Pasta do zębów zawiera substancje antybakteryjne, które mogą niszczyć florę bakteryjną gardła i wpływać na wynik badania: badanie może nie wykazać obecności bakterii.
  • W wyjątkowych sytuacjach, gdy warunki te nie mogą zostać spełnione, można pobrać wymaz przynajmniej 3 – 4 godziny po ostatnim posiłku lub myciu zębów.
  • Wymaz z gardła pobierany jest przez personel laboratorium.
  • Wymaz pobierany jest przy pomocy jednorazowego zestawu transportowego.
  • Materiał pobierany jest z powierzchni migdałków, łuków podniebiennych i/lub tylnej ściany gardła, z miejsc zmienionych zapalnie, czopów ropnych.

Wymaz z jamy ustnej:

  • Wymazy z jamy ustnej najlepiej pobierać w godzinach porannych przed przyjęciem pokarmów, płynów. Powodują one spłukanie bakterii bytujących na powierzchni migdałów i / lub na błonie śluzowej gardła.
  • Przed pobraniem wymazu nie myć zębów. Pasta do zębów zawiera substancje antybakteryjne, które mogą niszczyć florę bakteryjną gardła i wpływać na wynik badania: badanie może nie wykazać obecności bakterii.
  • W wyjątkowych sytuacjach, gdy warunki te nie mogą zostać spełnione, można pobrać wymaz przynajmniej 3 – 4 godziny po ostatnim posiłku lub myciu zębów.
  • Wymaz z jamy ustnej pobierany jest przez personel laboratorium.
  • Wymaz pobierany jest przy pomocy jednorazowego zestawu transportowego.
  • Materiał pobierany jest z owrzodzeń, nalotów na błonie śluzowej ust, dziąseł, z mieszków zębowych oraz jam powstałych po ekstrakcji zębów.

Wymaz z przedsionka nosa:

  • Wymaz z przedsionka nosa pobierany jest przez personel laboratorium.
  • Wymaz pobierany jest przy pomocy jednorazowego zestawu transportowego.
  • Materiał pobierany jest ze zmienionych chorobowo miejsc lub pokrytych wydzieliną.

Wymaz z worka spojówkowego:

  • Materiał należy pobrać rano nie przemywając oczu, nie zakraplać oczu, nie smarować maścią.
    Krople do oczu zawierają środki przeciwbakteryjne, a ich obecność nawet w niewielkiej ilości może dać fałszywie ujemne wyniki.
  • Materiał pobierany jest przy pomocy jednorazowego zestawu transportowego.

Wymaz z przewodu słuchowego zewnętrznego ucha:

  • Wymaz pobierany jest przez personel laboratorium.
  • Wymaz pobierany jest przy pomocy jednorazowego zestawu transportowego.
  • Materiał pobierany jest ze zmienionych chorobowo miejsc lub pokrytych wydzieliną.

Wymaz z rany, ze zmian chorobowych skóry:

  • Wymaz pobierany jest przy pomocy jednorazowego zestawu transportowego.
  • Pobrać wymaz ze zmiany.
  • Pobrany materiał jak najszybciej dostarczyć do laboratorium.

Badanie w kierunku Mycobacterium tuberculosis:

  • Materiał zostaje pobrany do specjalnego pojemnika, w który zaopatruje laboratorium.
  • Pojemnik pacjent otrzymuje do domu.
  • Materiał pobrać rano, po wypłukaniu jamy ustnej przegotowaną wodą.
  • Materiał – plwocinę pacjent odksztusza bezpośrednio do pojemnika.
  • Materiałem do badania nie może być ślina.
  • Pobrany materiał pacjent dostarcza jak najszybciej do laboratorium.